Oferta kulturalna
Wystawa plakatu „Rom, Obywatel, Europejczyk”
„Plakat jest dla nas nie tylko formą artystycznej ekspresji, ale narzędziem społecznego eksperymentu. Pozwala zobaczyć, jak patrzymy na Innego – i co ten obraz mówi o nas samych.”
— dr hab. Sebastian Kubica, kurator wystawy
KONCEPCJA
„Rom. Obywatel. Europejczyk.” jest wystawą podejmującą refleksję nad współczesnym wymiarem tożsamości romskiej w obrębie europejskiej wspólnoty politycznej i kulturowej. Punktem wyjścia stał się międzynarodowy konkurs plakatu, współfinansowany z środków MKiDN, którego rezultatem jest wybór 31 prac tworzących spójną narrację wizualną.
Wystawa nie ma charakteru dokumentacyjnego. Stanowi pole interpretacyjne – przestrzeń, w której obraz funkcjonuje jako narzędzie analizy społecznych wyobrażeń, uprzedzeń oraz aspiracji. Triada pojęć: „Rom – obywatel – Europejczyk” zostaje poddana wizualnej reinterpretacji poprzez metaforę, symbol i skrót właściwy językowi plakatu.
KONTEKST
Współczesna Europa pozostaje przestrzenią napięć między deklarowaną inkluzywnością a realnym doświadczeniem mniejszości. Obecność Romów – jednej z najstarszych diaspor kontynentu – wciąż obciążona jest historycznymi stereotypami i społeczną niewidzialnością.
Projekt wpisuje się w szerszy dyskurs dotyczący praw mniejszości, pamięci i obywatelskości, podejmowany w ramach europejskich debat publicznych, m.in. przez Unię Europejską oraz Radę Europy. Zachowuje jednak autonomię artystyczną i nie stanowi ilustracji programów politycznych.
WALOR ARTYSTYCZNY
Kurator wystawy, dr hab. Sebastian Kubica – członek Alliance Graphique Internationale – akcentuje plakat jako medium krytyczne i analityczne.
Prezentowane prace reprezentują zróżnicowane strategie wizualne: od minimalizmu konceptualnego, poprzez przetworzenia symboliki historycznej, po narracje oparte na figurze drogi, granicy i wspólnoty. Zestawienie twórców z różnych krajów Europy oraz spoza niej ujawnia wielogłosowość interpretacji i odmienne perspektywy kulturowe.
STRUKTURA EKSPOZYCJI
Ekspozycja obejmuje 31 plakatów w formacie 100 × 70 cm. Układ przestrzenny może przyjmować formę linearnej narracji lub otwartego układu problemowego – w zależności od charakteru przestrzeni.
Minimalna powierzchnia ekspozycyjna: 40–60 m².
Wystawa posiada charakter mobilny i może być adaptowana do zróżnicowanych warunków architektonicznych.
WYMIAR EDUKACYJNY
Projekt może zostać rozszerzony o:
- wykład poświęcony współczesnemu plakatowi jako medium krytycznemu,
- warsztaty projektowe,
- debatę dotyczącą reprezentacji mniejszości w kulturze wizualnej.
Wystawa tworzy przestrzeń dialogu między sztuką a refleksją społeczną, pozostawiając odbiorcy możliwość własnej interpretacji.
SPECYFIKACJA TECHNICZNA
- 31 plansz
- Format: 100 × 70 cm
- Druk wysokiej jakości
- Plansze przygotowane do zawieszenia
Warunki współpracy, transport i ubezpieczenie ustalane są indywidualnie z instytucją goszczącą.
PDF do pobrania. Oferta: Wystawa plakatu „Rom, Obywatel, Europejczyk”
Wystawa „Cyganie ̶ Romowie. Zapomniane obrazy”
Wystawa „Cyganie ̶ Romowie. Zapomniane obrazy” składa się z cyklu fotografii dokumentujących życie codzienne grup romskich w Polce w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku.
Fotografie tworzące ekspozycję są ostatnim uratowanym skrawkiem świata i wędrownego stylu życia Romów, który bezpowrotnie już minął. Pokazują zwyczajność romskiego życia, jego zharmonizowanie ze zmianami pór roku, życie zgodne z rytmem przyrody i w sposób oczywisty pogodzenie z tym rytmem. Ta oczywistość zmian pór roku i temperatury wyznaczała rytm romskiego funkcjonowania, pokazywała pewną harmonię życia zgodnego z naturą.
Janusz Helfer, krakowski fotografik, który zafascynowany kulturą romską utrwalił fragmenty życia i obrazki tego coraz bardziej odchodzącego w niepamięć świata.
Fotografie Janusza Helfera są reportażem życia taborowego Romów, które zakończyło się wraz z przymusowym osiedleniem tej społeczności w latach powojennych.
„Osiedlenie nie unicestwiło wędrowców, choć dramatycznie zmieniło ich życie, nie odcięło ich od korzeni własnej tradycji. Fotografie, jakie przedstawione są w tym albumie, nie były przez długi czas publikowane, choć wielu Romów znało je, sięgało do nich, by wspomnieć czas miniony, a przede wszystkim ludzi – krewnych, znajomych, z których wielu już nie żyje. Teraz zdecydowali, że czas pokazać je innym. (…)
„Wędrowanie, leśne obozowiska, wozy mieszkalne, handel końmi, sprzedaż patelni, muzykowanie, wróżba, długie spódnice kobiet – to elementy wizerunku Romów w nieromskiej świadomości. Na tyle powszechne i mocno wdrukowane w świadomość, że do tych cech odwołują się – przyswoiwszy je – także sami Romowie; na przykład zamieszkujący tereny górskie – którzy nie wędrowali, nie mieli wozów mieszkalnych, nie zajmowali się wróżbą ani kotlarstwem czy handlem końmi. Ale wiedza potoczna zawiera przecież często – prócz uprzedzeń wobec odmienności i negatywnych sądów – także motywy wynikające z obserwacji, sytuacji podpatrzone. Wędrowanie, tabory, leśne obozowiska są nie tylko fragmentem wizerunku tej grupy w oczach nie-Romów, są także fragmentem rzeczywistości przeżywanej, fragmentem prawdziwej historii tej zbiorowości w Polsce”.
Liczba plansz – 40 szt.
Liczba kufrów – 2szt.
PDF do pobrania. Oferta: fotografie Janusza Helfera
Filmy dokumentalne
„Ostatni Cygan w Oświęcimiu”
Rok produkcji: 1996
Reżyseria: Maria Zmarz-Koczanowicz
Czas trwania: 30 minut
„Ostatni Cygan w Oświęcimiu” – dokument o założycielu i prezesie Stowarzyszenia Romów w Polsce, który po latach przymusowej emigracji w Szwecji i Niemczech powraca do Oświęcimia. Wątek biograficzny łączy się z historią Romów w Polsce w okresie powojennym. Film opowiada o losach Romana Kwiatkowskiego i jego rodziny, która w wyniku akcji przymusowego osiedlania Romów pod koniec lat sześćdziesiątych zamieszkała w Oświęcimiu. Motywem przewodnim dokumentu są wydarzenia z września 1981 roku, kiedy to w Oświęcimiu doszło do próby pogromu Romów, w wyniku którego musieli oni opuścić Polskę. Przewijające się wypowiedzi Romana Kwiatkowskiego dają wstrząsające świadectwo atmosfery tych wydarzeń przepełnionych strachem, smutkiem, rozczarowaniem. Z ich treści wypływa pytanie, dlaczego do tego doszło? Dlaczego koledzy i sąsiedzi przeistoczyli się w agresorów?
„SKAZANI NA ZAGŁADĘ”
Rok produkcji: 2017
Reżyseria: Adam Sikora (2008)
Czas trwania: 52 minuty
„Romowie – skazani na zagładę” – głównym bohaterem filmu jest Edward Paczkowski, jeden z nielicznych ocalałych świadków romskiego Holocaustu. Rom, który jako dwunastoletni chłopak trafił do obozu KL Auschwitz-Birkenau, skazany został za udział w polskiej partyzantce. Nierozpoznany przez Niemców jako Rom, osadzony został w obozie macierzystym. Obserwował przez obozowe druty ponurą eksterminację swojego narodu. Był świadkiem wielu zbrodni, jakich dopuścili się esesmani na romskich więźniach. Kilka miesięcy po jego przybyciu do obozu deportowani zostali jego najbliżsi – brat, ojciec, mama i siostra. Nikt z nich nie przeżył. Film jest próbą wydobycia z mroku niepamięci ofiar hitlerowskiej zagłady, aby raz jeszcze przypominały nam o swoim dramacie, o tym, że żadna ideologia nie może być ważniejsza od życia, gdyż jest ono czymś nienaruszalnym i bezcennym. Tak jak nienaruszalnym jest prawo do dzieciństwa, miłości, szczęścia i do odrębności. Kto to prawo narusza, popełnia niewybaczalną zbrodnię, o której nie można zapomnieć.
„Zapomniane Tabory”
Rok produkcji: 2017
Reżyseria i realizacja: Bartosz Boruta, Władysław Kwiatkowski,
Piotr Szydło
Czas trwania: 47 minut
„Zapomniane Tabory” ukazuje mało znaną specyfikę taborowego życia Romów na przestrzeni czterech pór roku. Ukazanie rzeczywistej kultury Romów poprzez film przyczyni się do przełamywania istniejących stereotypów nt. Romów, a ponadto przybliży samym Romom, szczególnie młodemu pokoleniu, ten bezpowrotnie miniony okres historii ich narodu.
W Polsce od 1964 roku władze nasiliły działania mające na celu zniechęcenie Romów do prowadzenia wędrownego trybu życia poprzez egzekwowanie wobec nich ogólnie obowiązujących przepisów, głownie meldunkowych, drogowych, sanitarnych, tych dotyczących obowiązku szkolnego oraz zgromadzeń publicznych. W rezultacie tego liczba rodzin koczujących spadła, a ostatecznie doprowadzono do całkowitego zatrzymania taborów. O romskiej koczowniczej przeszłości przypominają jedynie okolicznościowe spotkania i pamiątkowe uroczystości z odtwarzaniem życia taborowego. Film „ Zapomniane tabory” jest takim spotkaniem z taborami.
Głównym celem filmu było ukazanie minionego już okresu z życia taborowego Romów poprzez wypowiedzi nielicznych, żyjących jeszcze świadków tego okresu, jak również poprzez zaangażowanie młodego pokolenia jako grupy rekonstrukcyjnej przy realizacji filmu – szczególnie w fabularyzowanych scenach taborowych.
