16 maja 2026 roku Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu uczestniczyło w Nocy Muzeów po raz pierwszy w swojej historii. Otworzyliśmy nasze drzwi — i mogliśmy przekonać się, jak wiele osób czekało na tę chwilę.

Licznie przybyli mieszkańcy Oświęcimia, turyści z różnych regionów Polski i goście z zagranicy. Ich obecność utwierdziła nas w przekonaniu, że zapotrzebowanie na rzetelną wiedzę o historii, kulturze i współczesności społeczności romskiej jest w społeczeństwie głęboko zakorzenione — i wciąż niedostatecznie zaspokojone.

Program wieczoru ułożony był tak, by każdy znalazł własne wejście w temat. Zwiedzający uczestniczyli w oprowadzeniu  kuratorskim po wystawie stałej Romowie. Historia i kultura, która — od zarysów historycznych po współczesność — stanowi panoramiczne i uważne spojrzenie na romski świat. Integralną częścią wystawy jest wyprodukowany przez nas film dokumentalny w technologii AI Romowie. Historia i kultura, który wzbudził żywe zainteresowanie i nierzadko stawał się punktem wyjścia do rozmowy.

Podróżnik Mariusz Kurc oprowadził zgromadzonych — słowem i obrazem — po świecie odkrywania inności. Jego opowieść była przypomnieniem, że poznawanie drugiego człowieka wymaga gotowości, nie tylko wiedzy.

Osobną przestrzeń zajęło spotkanie z zespołem nagano.io — twórcami naszego filmu AI — z Mattem Subietą na czele. Rozmowa o procesie twórczym, o tym, jak sztuczna inteligencja demokratyzuje dostęp do narzędzi filmowych, przyciągnęła nie tylko miłośników technologii. Pytań było więcej niż czasu na odpowiedzi.

Wieczór zamknął koncert Józefa Jochymczyka-Mersetina z zespołem. Romski bard, sinti-jazz — tradycja w nowoczesnej aranżacji — pozostawił salę w skupieniu, które mówi więcej niż aplauz.

To był dopiero początek. Za rok — kolejna edycja Nocy Muzeów, nowe przestrzenie i nowe opowieści.

Dziękujemy wszystkim, którzy przybyli i tym, którzy współtworzyli ten wieczór.