• Wystawa „Cyganie ̶ Romowie. Zapomniane obrazy” składa się z cyklu fotografii dokumentujących życie codzienne grup romskich w Polce w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku.
• Fotografie tworzące ekspozycję są ostatnim uratowanym skrawkiem świata i wędrownego stylu życia Romów, który bezpowrotnie już minął. Pokazują zwyczajność romskiego życia, jego zharmonizowanie ze zmianami pór roku, życie zgodne z rytmem przyrody i w sposób oczywisty pogodzenie z tym rytmem. Ta oczywistość zmian pór roku i temperatury wyznaczała rytm romskiego funkcjonowania, pokazywała pewną harmonię życia zgodnego z naturą.
• Janusz Helfer, krakowski fotografik, który zafascynowany kulturą romską utrwalił fragmenty życia i obrazki tego coraz bardziej odchodzącego w niepamięć świata.
• Fotografie Janusza Helfera są reportażem życia taborowego Romów, które zakończyło się wraz z przymusowym osiedleniem tej społeczności w latach powojennych.
• „Osiedlenie nie unicestwiło wędrowców, choć dramatycznie zmieniło ich życie, nie odcięło ich od korzeni własnej tradycji. Fotografie, jakie przedstawione są w tym albumie, nie były przez długi czas publikowane, choć wielu Romów znało je, sięgało do nich, by wspomnieć czas miniony, a przede wszystkim ludzi – krewnych, znajomych, z których wielu już nie żyje. Teraz zdecydowali, że czas pokazać je innym. (…)
• „Wędrowanie, leśne obozowiska, wozy mieszkalne, handel końmi, sprzedaż patelni, muzykowanie, wróżba, długie spódnice kobiet – to elementy wizerunku Romów w nieromskiej świadomości. Na tyle powszechne i mocno wdrukowane w świadomość, że do tych cech odwołują się – przyswoiwszy je – także sami Romowie; na przykład zamieszkujący tereny górskie – którzy nie wędrowali, nie mieli wozów mieszkalnych, nie zajmowali się wróżbą ani kotlarstwem czy handlem końmi. Ale wiedza potoczna zawiera przecież często – prócz uprzedzeń wobec odmienności i negatywnych sądów – także motywy wynikające z obserwacji, sytuacji podpatrzone. Wędrowanie, tabory, leśne obozowiska są nie tylko fragmentem wizerunku tej grupy w oczach nie-Romów, są także fragmentem rzeczywistości przeżywanej, fragmentem prawdziwej historii tej zbiorowości w Polsce”.
• Liczba plansz – 40 szt.
  Liczba kufrów – 2szt.

„Plakat jest dla nas nie tylko formą artystycznej ekspresji, ale narzędziem społecznego eksperymentu. Pozwala zobaczyć, jak patrzymy na Innego – i co ten obraz mówi o nas samych.”

— dr hab. Sebastian Kubica, kurator wystawy
KONCEPCJA
„Rom. Obywatel. Europejczyk.” jest wystawą podejmującą refleksję nad współczesnym wymiarem tożsamości romskiej w obrębie europejskiej wspólnoty politycznej i kulturowej. Punktem wyjścia stał się międzynarodowy konkurs plakatu, współfinansowany z środków MKiDN, którego rezultatem jest wybór 31 prac tworzących spójną narrację wizualną.
Wystawa nie ma charakteru dokumentacyjnego. Stanowi pole interpretacyjne – przestrzeń, w której obraz funkcjonuje jako narzędzie analizy społecznych wyobrażeń, uprzedzeń oraz aspiracji. Triada pojęć: „Rom – obywatel – Europejczyk” zostaje poddana wizualnej reinterpretacji poprzez metaforę, symbol i skrót właściwy językowi plakatu.
KONTEKST
Współczesna Europa pozostaje przestrzenią napięć między deklarowaną inkluzywnością a realnym doświadczeniem mniejszości. Obecność Romów – jednej z najstarszych diaspor kontynentu – wciąż obciążona jest historycznymi stereotypami i społeczną niewidzialnością.
Projekt wpisuje się w szerszy dyskurs dotyczący praw mniejszości, pamięci i obywatelskości, podejmowany w ramach europejskich debat publicznych, m.in. przez Unię Europejską oraz Radę Europy. Zachowuje jednak autonomię artystyczną i nie stanowi ilustracji programów politycznych.
WALOR ARTYSTYCZNY
Kurator wystawy, dr hab. Sebastian Kubica – członek Alliance Graphique Internationale – akcentuje plakat jako medium krytyczne i analityczne.
Prezentowane prace reprezentują zróżnicowane strategie wizualne: od minimalizmu konceptualnego, poprzez przetworzenia symboliki historycznej, po narracje oparte na figurze drogi, granicy i wspólnoty. Zestawienie twórców z różnych krajów Europy oraz spoza niej ujawnia wielogłosowość interpretacji i odmienne perspektywy kulturowe.
STRUKTURA EKSPOZYCJI
Ekspozycja obejmuje 31 plakatów w formacie 100 × 70 cm. Układ przestrzenny może przyjmować formę linearnej narracji lub otwartego układu problemowego – w zależności od charakteru przestrzeni.
Minimalna powierzchnia ekspozycyjna: 40–60 m².
Wystawa posiada charakter mobilny i może być adaptowana do zróżnicowanych warunków architektonicznych.
WYMIAR EDUKACYJNY
Projekt może zostać rozszerzony o:

• wykład poświęcony współczesnemu plakatowi jako medium krytycznemu,
• warsztaty projektowe,
• debatę dotyczącą reprezentacji mniejszości w kulturze wizualnej.
  Wystawa tworzy przestrzeń dialogu między sztuką a refleksją społeczną, pozostawiając odbiorcy możliwość własnej interpretacji.

SPECYFIKACJA TECHNICZNA

• 31 plansz
• Format: 100 × 70 cm
• Druk wysokiej jakości
• Plansze przygotowane do zawieszenia
  Warunki współpracy, transport i ubezpieczenie ustalane są indywidualnie z instytucją goszczącą.

W dniu 25 lutego o godzinie 18:00 w murach Starej Synagogi na krakowskim Kazimierzu odbyło się spotkanie z cyklu edukacyjnego „Krakowianie między Kulturami”. Gościem specjalnym wydarzenia był Władysław Kwiatkowski, Dyrektor Cetrum Historii i Kultury Romów(CHIKR).

Spotkanie, osadzone w unikalnej przestrzeni Oddziału Muzeum Krakowa, przyciągnęło zainteresowanych wielokulturowym dziedzictwem Krakowa. Cykl „Krakowianie między Kulturami” od lat służy budowaniu dialogu oraz przybliżaniu historii i tradycji mniejszości narodowych i etnicznych współtworzących tkankę społeczną Krakowa.

Podczas swojego wystąpienia, Dyrektor Władysław Kwiatkowski przybliżył zgromadzonym historię oraz bogactwo kultury romskiej. Słuchacze mieli okazję prześledzić losy społeczności romskiej – od jej historycznych początków, przez procesy osiedleńcze, aż po specyfikę romskiej tożsamości, tradycji i języka.

Ważnym punktem wystąpienia było omówienie współczesnych uwarunkowań życia Romów. Dyrektor Kwiatkowski zwrócił uwagę na aktualną sytuację społeczną, wyzwania związane z edukacją i integracją, a także na rolę instytucji kultury w przełamywaniu stereotypów i budowaniu wzajemnego zrozumienia.

Druga część spotkania miała charakter otwartej dyskusji. Uczestnicy aktywnie angażowali się w rozmowę, zadając liczne pytania dotyczące nie tylko historii, ale także obyczajów oraz współczesnym wyzwaniom z jakimi zmaga się społeczność romska.

Centrum Historii i Kultury Romów składa serdeczne podziękowania Muzeum Krakowa za zaproszenie oraz organizację wydarzenia. Szczególne wyrazy wdzięczności kierujemy do gospodarzy Starej Synagogi za udostępnienie tej wyjątkowej przestrzeni,

Dziękujemy również wszystkim uczestnikom za obecność, otwartość na dialog oraz inspirującą dyskusję, która potwierdza, jak istotne dla mieszkańców Krakowa jest wspólne poznawanie wielokulturowego dziedzictwa naszego regionu.

Dziś o godzinie 12:00 przy bocznicy kolejowej „Judenrampe” odbyły się uroczystości upamiętniające 83. rocznicę pierwszego transportu Romów do niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. 26 lutego 1943 roku na tę rampę wjechał pierwszy transport Romów. To tutaj rozpoczął się najtragiczniejszy rozdział historii romskiej społeczności podczas II wojny światowej.

W tegorocznych obchodach udział wzięli m.in: wicedyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, Andrzej Kacorzyk, Konsul Generalny Republiki Austrii Martin Gaertner, Wicestarosta Powiatu Oświęcimskiego Teresa Jankowska, Zastępca ds. inwestycji i aktywności kulturowej Departamentu Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego Dariusz Gawęda, Kierownik Agendy Zamiejscowej UMWM w Oświęcimiu, Jakub Przewoźnik, Dagmar Kopijasz z Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau, Zastępca Wójta Gminy Oświęcim, Rafał Zieliński. Obecni byli również reprezentanci Uniwersytetu Jagiellońskiego —   dyrektorka Instytutu Studiów Europejskich, prof. Kinga Gajda oraz dr hab. Tadeusz Kopyś

Podczas ceremonii Dyrektor Centrum Historii i Kultury Romów, Władysław Kwiatkowski podkreślił:

„Za tym transportem nie stoją tylko daty i liczby. Stoją konkretni ludzie — rodziny, które miały swoje plany, marzenia i prawo do życia. Spotykamy się tutaj, aby przywrócić im imiona, pamięć i godność.”

Uczestnicy uroczystości zapalili symboliczne znicze przy „Judenrampe”, a następnie oddali hołd ofiarom pod pomnikiem na terenie byłego obozu romskiego w Auschwitz II-Birkenau.

W ciągu 17 miesięcy istnienia tzw. „Zigeunerlager” zamordowano ponad 21 tysięcy Romów. W całym okresie II wojny światowej życie straciło blisko pół miliona osób pochodzenia romskiego.

Pamięć o tej tragedii pozostaje naszym wspólnym zobowiązaniem.

Pożegnanie Profesora Arnolda Lebeufa (1946–2026)

Z głębokim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o odejściu prof. Arnolda Lebeufa (ur. w Angers w Francji, 1946 r.) – wybitnego naukowca, antropologa kultury, wieloletniego wykładowcy w Instytucie Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego, a przede wszystkim oddanego przyjaciela społeczności romskiej.

W 1972 roku otrzymał dyplom Institut national des langues et civilisations orientales w Paryżu, a w 1987 roku również École des hautes études en sciences sociales, gdzie trzy lata później obronił doktorat. Za pracę habilitacyjną zatytułowaną Les éclipses dans l’ancien Méxique (Zaćmienia w starożytnym Meksyku) otrzymał w 2006 roku Nagrodę Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Tytuł profesora zwyczajnego uzyskał za książkę Il pozzo di Santa Cristina, un osservatorio lunare (Studnia w Santa Cristina, obserwatorium księżycowe), wyróżnioną nagrodą Rektora UJ.

Dla nas, w Centrum Historii i Kultury Romów, był to człowiek szczególny. Dyrektor CHIKR, Władysław Kwiatkowski, wspomina go nie tylko jako swojego profesora, ale przede wszystkim jako mentora, z którym spędził wiele godzin na rozmowach o historii i romskiej duszy.

Profesor Lebeuf był postacią nietuzinkową. Jego wiedza nie pochodziła wyłącznie z książek – była to wiedza żywa, praktyczna, wyniesiona z licznych podróży i głębokich relacji z Romami we Francji oraz w Polsce. Znał i rozumiał kodeks Romanipen, wspierał dialog międzykulturowy, pielęgnował przyjaźnie, które pozwalały mu patrzeć na kulturę romską od wewnątrz, z ogromnym szacunkiem i pokorą.

Profesor był blisko związany z naszym środowiskiem zarówno jako badacz, jak i autor. Publikował w kwartalniku „Dialog-Pheniben”, dzieląc się swoją ogromną wiedzą, a jego artykuły do dziś stanowią istotny wkład w dokumentację naszej kultury

Odszedł człowiek o wielkim umyśle i jeszcze większym sercu. Arnoldzie, dziękujemy za każdą rozmowę, za każdą zapisaną stronę i za autentyczną obecność wśród nas. Będzie nam Ciebie bardzo brakowało.

Składamy najszczersze kondolencje rodzinie oraz bliskim. Władysław Kwiatkowski Dyrektor Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu wraz z Zespołem

Poniżej linki do dialogów gdzie znajdą Państwo artykuły autorstwa profesora Lebeufa:

https://romowie.org.pl/dialog-nr-3-2017/
https://romowie.org.pl/dialog-nr-4-2017/

Władysław Kwiatkowski Dyrektor Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu wraz z Zespołem

Zmarł Jesse Jackson, legendarny obrońca praw człowieka i jeden z najbliższych współpracowników Martina Luthera Kinga. Jako kontynuator idei walki o równość i sprawiedliwość społeczną, Jackson był również ważnym sojusznikiem społeczności romskiej, wielokrotnie dając wyraz swojej solidarności z naszym narodem. 

Składamy najszczersze kondolencje rodzinie i bliskim. 

Zachęcamy do zapoznania się z tekstem wspomnieniowym na stronie SRwP:

link: https://romowie.org.pl/z-glebokim-smutkiem-przyjelismy-wiadomosc-o-odejsciu-jessego-jacksona/

75. rocznica ostatecznej likwidacji przez Niemców tzw. cygańskiego obozu rodzinnego (Zigeunerlager)

2019-08-02

83 ROCZNICA PIERWSZEGO
TRANSPORTU ROMÓW
DO KL AUSCHWITZ-BIRKENAU

26 lutego 2026 r., godz. 12:00–12:45
Centrum Historii i Kultury Romów, Stowarzyszenie Romów w Polsce oraz Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau zapraszają do wspólnego upamiętnienia ofiar pierwszego transportu Romów do niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau.

Uroczystość odbędzie się 26 lutego o godzinie 12:00 przy bocznicy kolejowej „Judenrampe” na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Po symbolicznym zapaleniu zniczy uczestnicy oddadzą hołd pod pomnikiem na terenie byłego obozu romskiego „Zigeunerlager” w sektorze B II e obozu Auschwitz II-Birkenau.

Dwa lata temu rozpoczęła działalność Centrum Historii i Kultury Romów.
To niewiele w kalendarzu instytucji, a jednocześnie bardzo dużo w świecie pamięci, tożsamości i opowieści, które przez dekady pozostawały na marginesie.

Od początku wiedzieliśmy, że CHIKR nie będzie jedynie miejscem gromadzenia faktów. Chcieliśmy stworzyć przestrzeń żywą — taką, w której historia spotyka się ze współczesnością, a pamięć nie jest ciężarem, lecz źródłem sensu i sprawczości.

Za nami 730 dni pracy:
dni rozmów, spotkań, wystaw, projektów edukacyjnych i artystycznych.
Dni stawiania pytań — także tych trudnych.
Dni mierzenia się ze stereotypami i uproszczeniami, które zbyt długo zastępowały realną wiedzę o Romach i ich kulturze.

W tym czasie Centrum stało się miejscem dialogu. Przestrzenią, w której historia romska wybrzmiewa własnym głosem — nie jako przypis, nie jako ciekawostka, lecz jako integralna część wspólnego dziedzictwa. Miejscem spotkania ludzi, doświadczeń i perspektyw. Miejscem, które łączy.

Naszą misją od początku było i pozostaje jedno: pokazywać, że różnorodność jest wartością, a kultura — narzędziem porozumienia, nie podziału. Wierzymy, że pamięć może budować mosty, a nie mury. Że edukacja zaczyna się od uważnego słuchania, a opowieści mają moc zmieniania sposobu myślenia.

Dziś, w drugą rocznicę powstania Centrum Historii i Kultury Romów, patrzymy wstecz z dumą, ale przede wszystkim — patrzymy dalej. Przed nami kolejne projekty, nowe wyzwania i kolejne historie do opowiedzenia.

Dziękujemy wszystkim, którzy są z nami — współtworzą, wspierają i towarzyszą nam w tej drodze.
Wchodzimy w trzeci rok działalności z przekonaniem, że to dopiero początek.

Poznaj bogatą ofertę zajęć edukacyjno-artystycznych, które z myślą o dzieciach rozpoczynających w regionie zimowe ferie przygotowały małopolskie instytucje kultury.

– Gorąco zachęcam wszystkich rodziców do zainteresowania swoich pociech tym, co przygotowały na ferie małopolskie instytucje kultury. Państwa dzieci będą mogły spędzić niezapomniany czas w przestrzeni wyjątkowych obiektów, eksponatów i wystaw. To wspaniała szansa na aktywny wypoczynek, który wzbogaci wiedzę, rozbudzi ciekawość świata, a także pozwoli na kontakt z dziedzictwem kulturowym naszego regionu – mówi Iwona Gibas z Zarządu Województwa Małopolskiego.

Szczegółowe informacje: https://www.malopolska.pl/aktualnosci/kultura/kulturalna-malopolska-na-ferie-zimowe

27 stycznia 2026 r. w Miejscu Pamięci Auschwitz odbyły się centralne obchody 81. rocznicy wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. Wydarzenie pod honorowym patronatem Prezydenta RP Karola Nawrockiego zgromadziło 21 Ocalałych z Auschwitz, Prezydenta RP, ministra kultury Martę Cienkowską, dyplomatów, przedstawicieli duchowieństwa oraz liczne delegacje. Obchody skoncentrowano na świadectwach Ocalałych, bez przemówień politycznych, z odczytaniem fragmentu notatek Załmena Gradowskiego przez aktora Michała Żebrowskiego.

Bernard Offen (97 lat) podzielił się wspomnieniami z rozstania z ojcem na rampie oraz ostrzeżeniem przed odradzającą się nienawiścią we współczesnym świecie. Wyświetleno refleksje innych Ocalałych, m.in. Irene Weiss, Evy Szepesi, Lidii Maksymowicz i Leona Weintrauba, podkreślające potrzebę czujności i pamięci. Przemówienie dyrektora Muzeum Auschwitz dr. Piotra M.A. Cywińskiego akcentowało doświadczenie i pamięć jako drogowskazy w niestabilnych czasach.

Dyrektor Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu, Władysław Kwiatkowski, wziął udział w obchodach jako gość, reprezentując instytucję poświęconą pamięci romskiego dziedzictwa w kontekście historii Auschwitz. Jego obecność podkreśliła znaczenie inkluzji głosów mniejszości romskich wśród świadectw Ofiar obozu. Uczestnicy złożyli znicze przy pomnikach i ruinach komór gazowych, odmówiono modlitwy w różnych tradycjach, a program muzyczny wypełniły kompozycje Ocalałych i zamordowanych w obozie artystów, wykonane przez Aleksandrę Marchewkę. Wydarzenie transmitowano, wzmacniając globalną pamięć o Holokauście.

press@auschwitz.org