W dniu 25 lutego o godzinie 18:00 w murach Starej Synagogi na krakowskim Kazimierzu odbyło się spotkanie z cyklu edukacyjnego „Krakowianie między Kulturami”. Gościem specjalnym wydarzenia był Władysław Kwiatkowski, Dyrektor Cetrum Historii i Kultury Romów(CHIKR).

Spotkanie, osadzone w unikalnej przestrzeni Oddziału Muzeum Krakowa, przyciągnęło zainteresowanych wielokulturowym dziedzictwem Krakowa. Cykl „Krakowianie między Kulturami” od lat służy budowaniu dialogu oraz przybliżaniu historii i tradycji mniejszości narodowych i etnicznych współtworzących tkankę społeczną Krakowa.

Podczas swojego wystąpienia, Dyrektor Władysław Kwiatkowski przybliżył zgromadzonym historię oraz bogactwo kultury romskiej. Słuchacze mieli okazję prześledzić losy społeczności romskiej – od jej historycznych początków, przez procesy osiedleńcze, aż po specyfikę romskiej tożsamości, tradycji i języka.

Ważnym punktem wystąpienia było omówienie współczesnych uwarunkowań życia Romów. Dyrektor Kwiatkowski zwrócił uwagę na aktualną sytuację społeczną, wyzwania związane z edukacją i integracją, a także na rolę instytucji kultury w przełamywaniu stereotypów i budowaniu wzajemnego zrozumienia.

Druga część spotkania miała charakter otwartej dyskusji. Uczestnicy aktywnie angażowali się w rozmowę, zadając liczne pytania dotyczące nie tylko historii, ale także obyczajów oraz współczesnym wyzwaniom z jakimi zmaga się społeczność romska.

Centrum Historii i Kultury Romów składa serdeczne podziękowania Muzeum Krakowa za zaproszenie oraz organizację wydarzenia. Szczególne wyrazy wdzięczności kierujemy do gospodarzy Starej Synagogi za udostępnienie tej wyjątkowej przestrzeni,

Dziękujemy również wszystkim uczestnikom za obecność, otwartość na dialog oraz inspirującą dyskusję, która potwierdza, jak istotne dla mieszkańców Krakowa jest wspólne poznawanie wielokulturowego dziedzictwa naszego regionu.

Dziś o godzinie 12:00 przy bocznicy kolejowej „Judenrampe” odbyły się uroczystości upamiętniające 83. rocznicę pierwszego transportu Romów do niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. 26 lutego 1943 roku na tę rampę wjechał pierwszy transport Romów. To tutaj rozpoczął się najtragiczniejszy rozdział historii romskiej społeczności podczas II wojny światowej.

W tegorocznych obchodach udział wzięli m.in: wicedyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, Andrzej Kacorzyk, Konsul Generalny Republiki Austrii Martin Gaertner, Wicestarosta Powiatu Oświęcimskiego Teresa Jankowska, Zastępca ds. inwestycji i aktywności kulturowej Departamentu Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego Dariusz Gawęda, Kierownik Agendy Zamiejscowej UMWM w Oświęcimiu, Jakub Przewoźnik, Dagmar Kopijasz z Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau, Zastępca Wójta Gminy Oświęcim, Rafał Zieliński. Obecni byli również reprezentanci Uniwersytetu Jagiellońskiego —   dyrektorka Instytutu Studiów Europejskich, prof. Kinga Gajda oraz dr hab. Tadeusz Kopyś

Podczas ceremonii Dyrektor Centrum Historii i Kultury Romów, Władysław Kwiatkowski podkreślił:

„Za tym transportem nie stoją tylko daty i liczby. Stoją konkretni ludzie — rodziny, które miały swoje plany, marzenia i prawo do życia. Spotykamy się tutaj, aby przywrócić im imiona, pamięć i godność.”

Uczestnicy uroczystości zapalili symboliczne znicze przy „Judenrampe”, a następnie oddali hołd ofiarom pod pomnikiem na terenie byłego obozu romskiego w Auschwitz II-Birkenau.

W ciągu 17 miesięcy istnienia tzw. „Zigeunerlager” zamordowano ponad 21 tysięcy Romów. W całym okresie II wojny światowej życie straciło blisko pół miliona osób pochodzenia romskiego.

Pamięć o tej tragedii pozostaje naszym wspólnym zobowiązaniem.

Pożegnanie Profesora Arnolda Lebeufa (1946–2026)

Z głębokim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o odejściu prof. Arnolda Lebeufa (ur. w Angers w Francji, 1946 r.) – wybitnego naukowca, antropologa kultury, wieloletniego wykładowcy w Instytucie Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego, a przede wszystkim oddanego przyjaciela społeczności romskiej.

W 1972 roku otrzymał dyplom Institut national des langues et civilisations orientales w Paryżu, a w 1987 roku również École des hautes études en sciences sociales, gdzie trzy lata później obronił doktorat. Za pracę habilitacyjną zatytułowaną Les éclipses dans l’ancien Méxique (Zaćmienia w starożytnym Meksyku) otrzymał w 2006 roku Nagrodę Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Tytuł profesora zwyczajnego uzyskał za książkę Il pozzo di Santa Cristina, un osservatorio lunare (Studnia w Santa Cristina, obserwatorium księżycowe), wyróżnioną nagrodą Rektora UJ.

Dla nas, w Centrum Historii i Kultury Romów, był to człowiek szczególny. Dyrektor CHIKR, Władysław Kwiatkowski, wspomina go nie tylko jako swojego profesora, ale przede wszystkim jako mentora, z którym spędził wiele godzin na rozmowach o historii i romskiej duszy.

Profesor Lebeuf był postacią nietuzinkową. Jego wiedza nie pochodziła wyłącznie z książek – była to wiedza żywa, praktyczna, wyniesiona z licznych podróży i głębokich relacji z Romami we Francji oraz w Polsce. Znał i rozumiał kodeks Romanipen, wspierał dialog międzykulturowy, pielęgnował przyjaźnie, które pozwalały mu patrzeć na kulturę romską od wewnątrz, z ogromnym szacunkiem i pokorą.

Profesor był blisko związany z naszym środowiskiem zarówno jako badacz, jak i autor. Publikował w kwartalniku „Dialog-Pheniben”, dzieląc się swoją ogromną wiedzą, a jego artykuły do dziś stanowią istotny wkład w dokumentację naszej kultury

Odszedł człowiek o wielkim umyśle i jeszcze większym sercu. Arnoldzie, dziękujemy za każdą rozmowę, za każdą zapisaną stronę i za autentyczną obecność wśród nas. Będzie nam Ciebie bardzo brakowało.

Składamy najszczersze kondolencje rodzinie oraz bliskim. Władysław Kwiatkowski Dyrektor Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu wraz z Zespołem

Poniżej linki do dialogów gdzie znajdą Państwo artykuły autorstwa profesora Lebeufa:

https://romowie.org.pl/dialog-nr-3-2017/
https://romowie.org.pl/dialog-nr-4-2017/

Władysław Kwiatkowski Dyrektor Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu wraz z Zespołem

Zmarł Jesse Jackson, legendarny obrońca praw człowieka i jeden z najbliższych współpracowników Martina Luthera Kinga. Jako kontynuator idei walki o równość i sprawiedliwość społeczną, Jackson był również ważnym sojusznikiem społeczności romskiej, wielokrotnie dając wyraz swojej solidarności z naszym narodem. 

Składamy najszczersze kondolencje rodzinie i bliskim. 

Zachęcamy do zapoznania się z tekstem wspomnieniowym na stronie SRwP:

link: https://romowie.org.pl/z-glebokim-smutkiem-przyjelismy-wiadomosc-o-odejsciu-jessego-jacksona/

75. rocznica ostatecznej likwidacji przez Niemców tzw. cygańskiego obozu rodzinnego (Zigeunerlager)

2019-08-02

83 ROCZNICA PIERWSZEGO
TRANSPORTU ROMÓW
DO KL AUSCHWITZ-BIRKENAU

26 lutego 2026 r., godz. 12:00–12:45
Centrum Historii i Kultury Romów, Stowarzyszenie Romów w Polsce oraz Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau zapraszają do wspólnego upamiętnienia ofiar pierwszego transportu Romów do niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau.

Uroczystość odbędzie się 26 lutego o godzinie 12:00 przy bocznicy kolejowej „Judenrampe” na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Po symbolicznym zapaleniu zniczy uczestnicy oddadzą hołd pod pomnikiem na terenie byłego obozu romskiego „Zigeunerlager” w sektorze B II e obozu Auschwitz II-Birkenau.

Dwa lata temu rozpoczęła działalność Centrum Historii i Kultury Romów.
To niewiele w kalendarzu instytucji, a jednocześnie bardzo dużo w świecie pamięci, tożsamości i opowieści, które przez dekady pozostawały na marginesie.

Od początku wiedzieliśmy, że CHIKR nie będzie jedynie miejscem gromadzenia faktów. Chcieliśmy stworzyć przestrzeń żywą — taką, w której historia spotyka się ze współczesnością, a pamięć nie jest ciężarem, lecz źródłem sensu i sprawczości.

Za nami 730 dni pracy:
dni rozmów, spotkań, wystaw, projektów edukacyjnych i artystycznych.
Dni stawiania pytań — także tych trudnych.
Dni mierzenia się ze stereotypami i uproszczeniami, które zbyt długo zastępowały realną wiedzę o Romach i ich kulturze.

W tym czasie Centrum stało się miejscem dialogu. Przestrzenią, w której historia romska wybrzmiewa własnym głosem — nie jako przypis, nie jako ciekawostka, lecz jako integralna część wspólnego dziedzictwa. Miejscem spotkania ludzi, doświadczeń i perspektyw. Miejscem, które łączy.

Naszą misją od początku było i pozostaje jedno: pokazywać, że różnorodność jest wartością, a kultura — narzędziem porozumienia, nie podziału. Wierzymy, że pamięć może budować mosty, a nie mury. Że edukacja zaczyna się od uważnego słuchania, a opowieści mają moc zmieniania sposobu myślenia.

Dziś, w drugą rocznicę powstania Centrum Historii i Kultury Romów, patrzymy wstecz z dumą, ale przede wszystkim — patrzymy dalej. Przed nami kolejne projekty, nowe wyzwania i kolejne historie do opowiedzenia.

Dziękujemy wszystkim, którzy są z nami — współtworzą, wspierają i towarzyszą nam w tej drodze.
Wchodzimy w trzeci rok działalności z przekonaniem, że to dopiero początek.

Poznaj bogatą ofertę zajęć edukacyjno-artystycznych, które z myślą o dzieciach rozpoczynających w regionie zimowe ferie przygotowały małopolskie instytucje kultury.

– Gorąco zachęcam wszystkich rodziców do zainteresowania swoich pociech tym, co przygotowały na ferie małopolskie instytucje kultury. Państwa dzieci będą mogły spędzić niezapomniany czas w przestrzeni wyjątkowych obiektów, eksponatów i wystaw. To wspaniała szansa na aktywny wypoczynek, który wzbogaci wiedzę, rozbudzi ciekawość świata, a także pozwoli na kontakt z dziedzictwem kulturowym naszego regionu – mówi Iwona Gibas z Zarządu Województwa Małopolskiego.

Szczegółowe informacje: https://www.malopolska.pl/aktualnosci/kultura/kulturalna-malopolska-na-ferie-zimowe

27 stycznia 2026 r. w Miejscu Pamięci Auschwitz odbyły się centralne obchody 81. rocznicy wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. Wydarzenie pod honorowym patronatem Prezydenta RP Karola Nawrockiego zgromadziło 21 Ocalałych z Auschwitz, Prezydenta RP, ministra kultury Martę Cienkowską, dyplomatów, przedstawicieli duchowieństwa oraz liczne delegacje. Obchody skoncentrowano na świadectwach Ocalałych, bez przemówień politycznych, z odczytaniem fragmentu notatek Załmena Gradowskiego przez aktora Michała Żebrowskiego.

Bernard Offen (97 lat) podzielił się wspomnieniami z rozstania z ojcem na rampie oraz ostrzeżeniem przed odradzającą się nienawiścią we współczesnym świecie. Wyświetleno refleksje innych Ocalałych, m.in. Irene Weiss, Evy Szepesi, Lidii Maksymowicz i Leona Weintrauba, podkreślające potrzebę czujności i pamięci. Przemówienie dyrektora Muzeum Auschwitz dr. Piotra M.A. Cywińskiego akcentowało doświadczenie i pamięć jako drogowskazy w niestabilnych czasach.

Dyrektor Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu, Władysław Kwiatkowski, wziął udział w obchodach jako gość, reprezentując instytucję poświęconą pamięci romskiego dziedzictwa w kontekście historii Auschwitz. Jego obecność podkreśliła znaczenie inkluzji głosów mniejszości romskich wśród świadectw Ofiar obozu. Uczestnicy złożyli znicze przy pomnikach i ruinach komór gazowych, odmówiono modlitwy w różnych tradycjach, a program muzyczny wypełniły kompozycje Ocalałych i zamordowanych w obozie artystów, wykonane przez Aleksandrę Marchewkę. Wydarzenie transmitowano, wzmacniając globalną pamięć o Holokauście.

press@auschwitz.org

Związane z tym dniem uroczystości odbyły się w Brzeszczach, w Miejscu Pamięci – historycznym budynku byłej Karnej Kompani Kobiet KL Auschwitz – Bor/Budy Frauen Strafkompanie, w którym kwaterowano więźniarki.

Poprzez złożenie symbolicznych wiązanek, zapalenia zniczy, w ciszy i skupieniu oddano hołd ofiarom byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady KL Auschwitz- Birkenau oraz jego podobozów.

Dzisiejsza uroczystość ma charakter szczególny. Jest wyrazem hołdu złożonego wszystkim ofiarom kompleksu Auschwitz i jego podobozów. Jest także przypomnieniem, że pamięć historyczna stanowi fundament odpowiedzialności współczesnych społeczeństw.

Dlatego stoimy tu dziś nie tylko po to, by oddać hołd ofiarom, lecz także po to, by powiedzieć jasno i wyraźnie: nigdy więcej.
Nigdy więcej obojętności.
Nigdy więcej nienawiści.
Nigdy więcej pogardy dla drugiego człowieka.

Powiedziała Agnieszka Molenda – Kopijasz prezes Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz – Birkenau.

Hołd pomordowanym oddali: w imieniu Wojewody Małopolski Pana Krzysztofa Jana Klęczała kwiaty złożył Pan Marcin Przewoźniak Zastępca Dyrektora Wydziału Rewaloryzacji Zabytków Krakowa i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie, w imieniu Członków Zarządu Województwa Małopolskiego Pan Jakub Przewoźnik Kierownik Agendy Zamiejscowej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego w Oświęcimiu wraz z Panem Pawłem Plintą, Burmistrz Brzeszcz Pan Radosław Szot wraz z Radą Miejską w osobach Przewodniczącą Rady Miejskiej Panią  Danutą Sochą oraz radnymi: Panią Wiceprzewodniczącą Rady Miejskiej  Bogusławą Dudzic, Panem  Wiceprzewodniczącym Rady Miejskiej  Jackiem Wawro, Panem Maciej Puzoń,  w imieniu Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie Zastępca Dyrektora  Oddziału IPN w Krakowie Pan dr  Michał Wenklar, w imieniu  Wójta Gminy Oświęcim  Zastępca Wójta Gminy Oświęcim Pan Rafał Zieliński wraz z Wiceprzewodniczącym Rady Gminy Oświęcim Panem  Maciejem Majerski,  w imieniu Wojskowego Centrum  Rekrutacji w Oświęcimiu  kapitan Grzegorz Gawełek i kapral Natalia Herma, Konsul Generalny Niemiec Pan Holger Mahnicke wraz z żoną Panią Kirsten Mahnicke. Wicekonsul Generalny Ukrainy Pan Volodymir Kuzin , w imieniu Konsula Generalnego Francji Pana Cedrica Peltier Pan Theo Gardes,w imieniu Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau Wicedyrektor Muzeum Pan Rafał Pióro wraz z Panem Wojciechem Płosą, Pan Władysław Kwiatkowski Dyrektor Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu wraz z Panią Natalią Janusik,  Pan Maciej Puzoń Przewodniczący Samorządu Osiedlowego nr 5 w Brzeszczach wraz z Panem Michałem Sanak, delegacja Stowarzyszenia Pokolenia Koło w Brzeszczach, mieszkańcy Gminy Brzeszcze oraz Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau.

Organizatorami uroczystości był Burmistrz Brzeszcz Pan Radosław Szot oraz Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau.

Podziękowania dla służb mundurowych za obecność,  zabezpieczenie porządkowe Komisariat Policji w Brzeszczach, zabezpieczenie medyczyno-techniczne OSP Bór.

 Na zakończenie uroczystości uczestnicy zwiedzili wystawę stałą w budynku kwaterowania więźniarek  oraz nową wystawę czasową związaną z okresem zaraz po wyzwoleniu  obozu, kiedy to okoliczni mieszkańcy i żołnierze z 60-tej Armii Pierwszego  Frontu Ukraińskiego zaczęli organizować początkowo naprędce, z tego co było pomoc, pierwsze szpitale i kuchnie do przygotowywania jedzenia. Ludzie z całej okolicy obozu jako ochotnicy zgłaszali się do szpitali PCK, kuchni z posiłkami dla byłych więźniów i nieśli wszelaka pomoc w Auschwitz, Birkenau  oraz w okolicznych podobozach, w których Niemcy zostawili jeszcze żywych więźniów, ale zbyt wycieńczonych lub schorowanych by mogli sami funkcjonować.

  Na dzisiejszej wystawie pokazaliśmy oryginalne  prowizoryczne nosze wykonane z jutowego worka rozciętego po szwach i dwóch drewnianych drążków, które zrobiono w jednym z okolicznych gospodarstw by wynosić z baraków chorych więźniów i tych nie mających siły się poruszać. Są to także oryginalne metalowe puszki, skrzynki i kartony z amerykańskich wojskowych  racji żywnościowych oraz lekarstwa. Żywność i lekarstwa pochodzą  ze Stanów Zjednoczonych z wysyłanego zaopatrzenia na potrzeby wojenne dla Rosjan tzw. Lend Lease i do Auschwitz, a raczej już do wyzwolonego Oświęcimia dotarły wraz z żołnierzami z frontu Ukraińskiego, którzy wyzwolili kompleks obozu KL Auschwitz od Niemców. Przedmioty z wystawy pochodzą z  przełomu lat 1944 i 1945, a w Oświęcimiu były w użyciu  praktycznie od 27 stycznia 1945  do jesieni 1945,  kiedy ostatni byli więźniowie opuścili szpitale PCK, ale pomoc dla byłych więźniów trwała nadal i była także dalej wspomagana już przez amerykańską UNRA – którą dysponowały także Oświęcimskie punkty PUR ( Państwowy Urząd Repatriacyjny funkcjonujące do 1951 roku) była to także żywność, leki ale również i ubrania.

W przygotowaniu wystawy i opracowaniu Amerykańskich puszek, kartonów i lekarstw pomagał nam Przyjaciel naszej Fundacji, który jest także jej kuratorem, specjalista od amerykańskich wojskowych racji żywnościowych Pan Gabriel Sanchez założyciel i  właściciel zbioru/kolekcji Hero Rations.

Wszystkie przedmioty na wystawie pochodzą ze zbioru pod opieką Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau. Przypomnijmy, że jednym z głównych statutowych celów naszej Fundacji  powołanej w 2013 roku  jest ratowanie i gromadzenie rzeczy, przedmiotów oraz artefaktów związanych z byłym niemieckim nazistowskim obozem koncentracyjnym i zagłady Auschwitz-Birkenau oraz z jego podobozami, będących obecnie w rękach osób prywatnych.

Czy znacie historię nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 roku? To jeden z najtragiczniejszych momentów w dziejach Romów i Sinti.
O tym, jak dziś dbać o tę pamięć i dlaczego jest to ważne dla nas wszystkich, mówi Roman Kwiatkowski, prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce.

To nie jest kolejny suchy tekst historyczny. To ważna  rozmowa o tożsamości, przekazywaniu traumy i o tym, jak budować świadomość społeczną od nowa.

Warto poświęcić kilka minut na tę lekturę. Wywiad znajdziecie tutaj:
🔗 https://www.tvp.info/90849670/zaglada-romow-i-sinti-w-auschwitz-jednej-nocy-zginelo-ich-20-tysiecy-rozmowa-z-romanem-kwiatkowskim-drugie-pokolenie-ocalalych 

(fot. Getty Images/archiwum prywatne RK)